اهداف: مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثير ماساژ بازتابی پا بر تخفيف درد حاصل از استرنوتومی بعد از عمل جراحی CABG انجام شد.

  روش­ها: در مطالعه­ای نيمه­تجربی، 90 بيمار به روش تخصيص تصادفی در سه گروه آزمون، شاهد و درمان­نما تقسيم شدند. در گروه آزمون، زير انگشت شست پای چپ بيمار به مدت 10 دقيقه 2 بار در روز با فاصله 6 ساعت برای دو روز متوالی ماساژ داده شد. در گروه درمان­نما، با همين الگو پای راست بيمار ماساژ داده شد و برای گروه شاهد هيچ­گونه اقدامی صورت نگرفت و فقط در زمان­های مذکور ميزان درد بيمار با مقياس بصری درد مک­گيل مورد بررسی قرار گرفت.

  يافته­ها: ميانگين شدت درد قبل و بعد از مداخله در گروه­های سه­گانه تفاوت معني­داری داشت (001/0 p< ). ميانگين شدت درد در گروه آزمون قبل از مداخله (2/1±)6/4 بود که بعد از مداخله به (5/1±)34/3 رسيد و در گروه شاهد نيز قبل و بعد از مداخله به ترتيب (7/1±)1/5 و (9/1±)5 بود. آزمون t مستقل نشان داد که تفاوت بين دو گروه آزمون و شاهد معني­دار است (001/0 p< ).

  نتيجه­گيری: استفاده از درمان مکمل ماساژ بازتابی پا در کاهش درد استرنوتومی در بيماران بعد از عمل جراحی CABG موثر است.